Vitamins

Vitamine A

Vitamine A is een vetoplosbare en essentiële voedingsstof die cruciaal is voor de algehele gezondheid en groei van je kind. Het is belangrijk voor het gezichtsvermogen, de immuunfunctie en de ontwikkeling van cellen. Vitamine A is een krachtige micronutriënt die veel belangrijke processen in het lichaam ondersteunt. Het behoort tot een groep verbindingen die retinoïden worden genoemd. Omdat het lichaam het niet zelf kan produceren, moeten kinderen het via hun voeding binnenkrijgen. Er zijn twee hoofdtypen vitamine A in voedsel. Voorgevormde vitamine A (retinol) komt uit dierlijke bronnen zoals lever, zuivel en eieren. Deze vorm kan direct door het lichaam worden gebruikt. Het tweede type is provitamine A (bèta-caroteen), afkomstig uit plantaardige bronnen zoals wortelen en zoete aardappelen. Dit is een voorloper die het lichaam alleen wanneer nodig omzet in retinol, waardoor het de veiligste vorm is om in grotere hoeveelheden te consumeren. Goede bronnen van voorgevormde vitamine A (retinol) zijn lever (in kleine hoeveelheden), eieren, melk en kaas. Voor provitamine A (bèta-caroteen) kun je je richten op felgekleurde voedingsmiddelen zoals wortelen, zoete aardappelen, spinazie, pompoen, boerenkool en fruit zoals mango. Deze oranje, gele en donkergroene voedingsmiddelen worden gemakkelijk door het lichaam omgezet.

Zicht:
Vitamine A is essentieel voor het gezichtsvermogen. Het is cruciaal voor de visuele waarneming, vooral in de staafjes van het oog, die ons laten zien bij weinig licht of ’s nachts.
Bescherming van barrières:
Vitamine A is de beschermer van de lichaamsoppervlakken. Het behoudt de functionele en structurele integriteit van epitheelweefsels en werkt als een continu onderhoudsteam voor de bekleding van huid, ogen en de interne delen van het ademhalings- en spijsverteringsstelsel. Dit omvat ook het ondersteunen van de productie van beschermende stoffen zoals mucinen in de darmen.
Immuniteit:
Vitamine A is een belangrijke factor in de afweer van het lichaam, vooral in het adaptieve immuunsysteem — het deel dat leert om specifieke bedreigingen te bestrijden. Het is nodig voor de juiste proliferatie en differentiatie van regulerende T-cellen, die de immuunrespons beheren.
Metabolisme:
Vitamine A speelt een subtiele maar belangrijke rol in het metabolisme. Het beïnvloedt hoe het lichaam vetten verwerkt en helpt een gezonde insulinegevoeligheid te behouden.

De EFSA beveelt verschillende dagelijkse waarden aan afhankelijk van de leeftijd van kinderen. In kindersupplementen staan veel Europese landen echter niet meer dan 200 µg RE per dag toe. Houd er rekening mee dat RE als volgt wordt gedefinieerd: 1 µg RE = 1 µg retinol = 6 µg β-caroteen = 12 µg andere carotenoïden met provitamine A-activiteit.

Vitamine A-tekort komt wereldwijd vaker voor dan retinoïde-intoxicatie. Het meest kenmerkende gevolg van vitamine A-tekort is een verminderd gezichtsvermogen. Vroege visuele problemen zijn vooral merkbaar bij weinig licht. Een plotselinge overmatige inname van vitamine A kan leiden tot acute vergiftiging. De belangrijkste symptomen van acute toxiciteit zijn misselijkheid, prikkelbaarheid, verminderde eetlust, braken, wazig zien, hoofdpijn, haaruitval, spierpijn, papiloedeem, bloedingen, zwakte, slaperigheid en een veranderde mentale toestand.

Bèta-caroteen

- Carazo, A., Macáková, K., Matoušová, K., Krčmová, L. K., Protti, M., & Mladěnka, P. (2021). Vitamin A Update: Forms, Sources, Kinetics, Detection, Function, Deficiency, Therapeutic Use and Toxicity. Nutrients, 13(5), 1703. https://doi.org/10.3390/nu13051703

- von Lintig, J. Metabolism of carotenoids and retinoids related to vision. J. Biol. Chem. 2012, 287, 1627–1634.

- Zhong, M.; Kawaguchi, R.; Kassai, M.; Sun, H. Retina, retinol, retinal and the natural history of vitamin A as a light sensor. Nutrients 2012, 4, 2069–2096.

- Pino-Lagos K, Benson MJ, Noelle RJ. Retinoic acid in the immune system. Ann N Y Acad Sci. 2008 Nov;1143:170-87. doi: 10.1196/annals.1443.017. PMID: 19076350; PMCID: PMC3826166.

- Iwata, M.; Hirakiyama, A.; Eshima, Y.; Kagechika, H.; Kato, C.; Song, S.Y. Retinoic acid imprints gut-homing specificity on T cells. Immunity 2004, 21, 527–538.

Vitamine C

Vitamine C, of ascorbinezuur, is een essentiële, wateroplosbare vitamine die, hoewel bekend om haar antioxidante functie, een veel bredere fysiologische rol in het lichaam heeft. In tegenstelling tot de meeste zoogdieren missen mensen het enzym dat nodig is om het te synthetiseren, waardoor we volledig afhankelijk zijn van inname via de voeding. Vitamine C komt in cellen voor in millimolaire concentraties, veel hoger dan in de bloedcirculatie.

Antioxidant:
De belangrijkste functie van vitamine C is het neutraliseren van vrije radicalen om oxidatieve stress te bestrijden en celbeschadiging te voorkomen.
Mineralenopname:
Door zijn antioxidante eigenschappen draagt vitamine C bij aan de reductie van ijzer en vergemakkelijkt het de opname ervan. Het combineren van vitamine C-bronnen met plantaardige ijzerbronnen is bijvoorbeeld een goede strategie om bloedarmoede te voorkomen.
Enzymfunctie en synthese:
Vitamine C is een essentiële cofactor voor veel enzymen. Het is belangrijk voor de synthese van hormonen en carnitine en cruciaal voor de juiste vorming van bindweefsel (bijvoorbeeld collageen).
Cellulaire regulatie:
Vitamine C speelt een belangrijke rol in epigenetische processen doordat het fungeert als cofactor voor enzymen die genexpressie reguleren.

De aanbevelingen voor dagelijkse inname variëren sterk per leeftijd. Bij kinderen ligt de aanbevolen dosis tussen 30 en 100 mg per dag.

Tekort:
Een tekort aan vitamine C is zeldzaam. Een chronisch tekort aan vitamine C is echter verantwoordelijk voor scheurbuik. Typische symptomen van scheurbuik zijn spierzwakte, gezwollen en bloedend tandvlees, verlies van tanden, petechiale bloedingen, spontane blauwe plekken, bloedarmoede, verminderde wondgenezing, hyperkeratose, zwakte, spierpijn, gewrichtspijn en gewichtsverlies (er kan ook een paradoxale gewichtstoename optreden door zwelling), terwijl vroege symptomen lethargie, vermoeidheid en prikkelbaarheid omvatten.

Overdosering:
Vitamine C wordt over het algemeen als relatief veilig beschouwd. Toch moet het toedienen van zeer hoge doses met voorzichtigheid gebeuren, omdat dit bij gevoelige personen bijwerkingen kan veroorzaken, zoals de vorming van nierstenen.

L-ascorbyl-6-palmitaat

Doseděl, M., Jirkovský, E., Macáková, K., Krčmová, L. K., Javorská, L., Pourová, J., Mercolini, L., Remião, F., Nováková, L., Mladěnka, P., & on behalf of The OEMONOM. (2021). Vitamin C—Sources, physiological role, kinetics, deficiency, use, toxicity, and determination. Nutrients, 13(2), 615.

Carr, A. C., & Maggini, S. (2017). Vitamin C and immune function. Nutrients, 9(11), 1211.

Manning, J., Mitchell, B., Appadurai, D. A., Shakya, A., Pierce, L. J., Wang, H., & Spangrude, G. J. (2013). Vitamin C promotes maturation of T-cells. Antioxidants & Redox Signaling, 19(17), 2054–2067.

Vitamine D

Vitamine D, vaak de “zonneschijnvitamine” genoemd, is een essentiële vetoplosbare voedingsstof die cruciaal is voor talrijke biologische en fysiologische processen in het menselijk lichaam. Het lichaam krijgt vitamine D op twee hoofdmanieren. Vitamine D (cholecalciferol) wordt in de huid geproduceerd uit een voorlopermolecuul onder invloed van zonlicht (UV). Zowel vitamine D2 als D3 kunnen in de voeding aanwezig zijn. Nadat ze zijn opgenomen of geproduceerd, worden vitamine D2 en D3 eerst in de lever omgezet in 25-hydroxyvitamine D, de geaccepteerde biomarker voor de vitamine-D-status. De belangrijkste bron van vitamine D voor mensen is de niet-enzymatische productie in de huid via blootstelling aan zonlicht. Voedingsbronnen zijn onder andere voedingsmiddelen die bevatten: vitamine D3 (cholecalciferol), vaak te vinden in dierlijke producten en verrijkte voedingsmiddelen; en vitamine D2 (ergocalciferol), vaak te vinden in plantaardige bronnen.

Botgezondheid:
Vitamine D is essentieel voor calciumhomeostase; een tekort vermindert de intestinale opname van calcium. Suppletie met vitamine D en calcium samen heeft aangetoond heup- en andere fracturen bij oudere volwassenen te verminderen.
Genregulatie:
De actieve vorm werkt als een hormoon en reguleert genexpressie om fundamentele processen zoals celgroei en celdifferentiatie te ondersteunen.
Immuniteit:
Het is essentieel voor het immuunsysteem. Grote studies suggereren voordelen bij het verminderen van de incidentie van auto-immuunziekten. Een tekort verhoogt het risico op zowel auto-immuun- als infectieziekten.
Cardiovasculaire en metabole gezondheid:
Observationele studies suggereren mogelijke voordelen bij het verminderen van cardiovasculaire gebeurtenissen en risico’s die samenhangen met de ontwikkeling van type 2 diabetes (T2D).
Extra-skeletale ontwikkeling:
Het is belangrijk voor talrijke weefsels buiten het skelet, waaronder ondersteuning van prenatale gezondheid, hersenfunctie en positieve effecten op zwangerschap en geboorte-uitkomsten.

De dagelijkse inname van vitamine D voor kinderen is drie keer hoger dan de aanbevolen dosis voor volwassenen. De dosis is 15 µg per dag.

Tekort:
Een tekort aan vitamine D blijft een belangrijk wereldwijd volksgezondheidsprobleem. Naar schatting treft het ongeveer 42 % van de gezonde kinderen. Een tekort aan vitamine D leidt tot een verminderde calciumopname en verhoogt de gevoeligheid voor en ernst van infectieziekten.

Overdosering:
Een overdosis vitamine D is zeldzaam, omdat een tekort vaker voorkomt dan vergiftiging. Het veroorzaakt voornamelijk hypercalciëmie. Symptomen kunnen onder andere concentratieproblemen, verwarring, apathie, slaperigheid, depressie, psychose en in extreme gevallen stupor en coma omvatten. Daarnaast kunnen braken, buikpijn, polydipsie, anorexie, constipatie, maagzweren en pancreatitis optreden.

Ergocalciferol

Cui, A., Zhang, T., Xiao, P., Fan, Z., Wang, H., & Zhuang, Y. (2023). Global and regional prevalence of vitamin D deficiency in population-based studies from 2000 to 2022: A pooled analysis of 7.9 million participants. Frontiers in Nutrition, 10, 1070808.

Wimalawansa, S. J. (2023). Physiological basis for using vitamin D to improve health. Biomedicines, 11(6), 1542.

Disphanurat, W., Viarasilpa, W., Chakkavittumrong, P., & Pongcharoen, P. (2019). The clinical effect of oral vitamin D2 supplementation on psoriasis: A double-blind, randomized, placebo-controlled study. Dermatology Research and Practice, 2019(1), 5237642.

Giustina, A., Bilezikian, J. P., Adler, R. A., Banfi, G., Bikle, D. D., Binkley, N. C., … Virtanen, J. K. (2024). Consensus statement on vitamin D status assessment and supplementation: Whys, whens, and hows. Endocrine Reviews, 45(5), 625–654.

Vitamine B1

Vitamine B1, of thiamine, is een essentiële wateroplosbare vitamine uit het B-complex die nodig is voor een goede celwerking en actief betrokken is bij het metabolisme van koolhydraten, vetten en eiwitten. Thiamine komt in het lichaam voor in verschillende vormen (vrije thiamine, mono-, di- of trifosfaat), waarbij thiaminepyrofosfaat (TPP) de belangrijkste actieve co-enzymvorm is. De behoefte aan thiamine neemt toe wanneer de voeding een hoog aandeel koolhydraten bevat, wat de belangrijke rol bij de verwerking van glucose weerspiegelt. Thiamine kan niet door het lichaam worden geproduceerd en moet via de voeding worden verkregen. Het komt van nature voor in een breed scala aan plantaardige en dierlijke voedingsmiddelen. Omdat bij de verwerking van granen vaak een groot deel van de vitamines verloren gaat, worden veel meelsoorten, ontbijtgranen en babyvoedingen in ontwikkelde landen verrijkt met thiamine. Dierlijke bronnen: varkensvlees (magere delen en producten), forel, zalm, mosselen en orgaanvlees (zoals lever). Plantaardige bronnen: volkoren granen (zilvervliesrijst, volkorenbrood), peulvruchten (zwarte bonen, linzen, erwten, sojabonen), noten (pecannoten, macadamia), zaden (vooral zonnebloempitten) en gist (waaronder voedingsgist en gistextract-spreads).

Energie en cellulair metabolisme:
Thiamine is nodig voor de goede werking van enzymen die betrokken zijn bij het glucosemetabolisme en is daarom essentieel voor het leveren van energie aan alle cellen. Het neemt deel aan cellulaire ademhaling, de oxidatie van vetzuren en het algemene proces van energieproductie.
Functie van het zenuwstelsel:
Het is essentieel voor het goed functioneren van zowel het centrale als het perifere zenuwstelsel. Het is betrokken bij de synthese van belangrijke neurotransmitters en een tekort beïnvloedt direct de gezondheid van zenuwen en hersenen.
Cellulaire integriteit en DNA-herstel:
Thiamine is noodzakelijk voor het functioneren van belangrijke enzymen die betrokken zijn bij de biosynthese van pentosesuikers, die essentieel zijn voor de synthese van nucleïnezuren (DNA/RNA). Daarnaast heeft thiamine antioxidatieve eigenschappen die helpen oxidatieve stress te verminderen en indirect de integriteit van DNA en herstelmechanismen ondersteunen.

De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) beveelt aan dat kinderen 0,1 mg thiamine per megajoule (MJ) geconsumeerde energie krijgen. Deze waarde wordt gebruikt omdat de behoefte aan thiamine nauw verbonden is met het energiemetabolisme van het lichaam. Om de specifieke dagelijkse behoefte van je kind in milligram (mg/dag) te berekenen, moet je de waarde van 0,1 mg/MJ vermenigvuldigen met de totale dagelijkse energie-inname in MJ. Bijvoorbeeld, een matig actief kind van 4 tot 6 jaar met een gemiddelde energiebehoefte van ongeveer 6 MJ zou ongeveer 0,6 mg thiamine per dag nodig hebben.

Tekort:
Een tekort aan thiamine, bekend als beriberi, blijft een risico in populaties met beperkte diëten (bijvoorbeeld mensen die sterk afhankelijk zijn van gepolijste witte rijst) en in specifieke risicogroepen zoals personen met ziektegerelateerde ondervoeding of een aanleg voor malabsorptie.

Overdosering:
Omdat vitamine B1 wateroplosbaar is, worden overtollige hoeveelheden gemakkelijk via de urine uitgescheiden. Daarom wordt orale inname van thiamine als relatief veilig beschouwd en is er geen vastgestelde aanvaardbare bovengrens voor de inname van vitamine B1.

Thiaminepyrofosfaatchloride

Mrowicka, M., Mrowicki, J., Dragan, G., & Majsterek, I. (2023). The importance of thiamine (vitamin B1) in humans. Bioscience Reports, 43(10), BSR20230374.

Kaźmierczak-Barańska, J., Halczuk, K., & Karwowski, B. T. (2025). Thiamine (vitamin B1)—An essential health regulator. Nutrients, 17(13), 2206.

Nga, N. T. T., & Quang, D. D. (2019). Unraveling the antioxidant potential of thiamine: Thermochemical and kinetics studies in aqueous phase using DFT. Vietnam Journal of Chemistry, 57(4), 485–490.

Vitamine B2

Vitamine B2, of riboflavine (RF), is een essentiële wateroplosbare vitamine uit het B-complex. Het is een fundamenteel onderdeel van de menselijke voeding en noodzakelijk voor belangrijke metabole functies en celbescherming. Het lichaam kan het niet zelf synthetiseren en moet het via de voeding binnenkrijgen. Riboflavine is relatief hittebestendig maar zeer lichtgevoelig (het wordt gemakkelijk afgebroken door blootstelling aan licht, daarom wordt melk vaak in ondoorzichtige verpakkingen verkocht). Riboflavine komt veel voor in zowel plantaardige als dierlijke voedingsmiddelen. Dierlijke bronnen: melk en zuivelproducten (kaas). Plantaardige bronnen: groene bladgroenten, paddenstoelen, amandelen, noten, rijst en peulvruchten.

Energie en cellulair metabolisme:
Vitamine B2 is een essentiële cofactor voor veel metabolische reacties in het lichaam. Deze reacties vormen de basis van het metabolisme van koolhydraten, eiwitten en vetten en zijn cruciaal voor cellulaire ademhaling en de algemene energieproductie.
Antioxidante en beschermende functie:
Riboflavine beschermt het lichaam tegen oxidatieve stress, met name tegen lipideperoxidatie en oxidatieve reperfusieschade (schade die ontstaat wanneer de bloedstroom wordt hersteld na een periode van ischemie).
Overige klinische voordelen:
Vitamine B2 draagt ook bij aan ooggezondheid en cognitieve functies.

De aanbevelingen voor dagelijkse inname variëren sterk per leeftijd. Bij kinderen ligt de aanbevolen dosis tussen 0,6 en 1,1 mg per dag.

Tekort:
Een tekort aan riboflavine wordt in verband gebracht met een verhoogd risico op bloedarmoede door verminderde ijzeropname, veranderingen in het tryptofaanmetabolisme, mitochondriale functie, hersenfunctie en het metabolisme van andere vitamines.

Overdosering:
Riboflavine heeft geen bekende toxiciteit, zelfs niet bij zeer hoge doses, omdat de opnamecapaciteit van het lichaam beperkt is en het overschot snel via de urine wordt uitgescheiden. Daarom is er geen aanvaardbare bovengrens voor de inname vastgesteld.

Riboflavine-5’-fosfaat, natrium

Suwannasom, N., Kao, I., Pruß, A., Georgieva, R., & Bäumler, H. (2020). Riboflavin: The health benefits of a forgotten natural vitamin. International Journal of Molecular Sciences, 21(3), 950.

Ashoori, M., & Saedisomeolia, A. (2014). Riboflavin (vitamin B2) and oxidative stress: A review. British Journal of Nutrition, 111(11), 1985–1991.

Cheung, I. M., McGhee, C. N., & Sherwin, T. (2014). Beneficial effect of the antioxidant riboflavin on gene expression of extracellular matrix elements, antioxidants and oxidases in keratoconic stromal cells. Clinical and Experimental Optometry, 97(4), 303–309.

Vitamine B3

Vitamine B3, of niacine, is een essentiële wateroplosbare vitamine uit het B-complex die twee belangrijke vormen omvat die in voeding en supplementen voorkomen: nicotinezuur en nicotinamide (niacinamide). In tegenstelling tot de meeste vitamines kan niacine gedeeltelijk door het lichaam worden aangemaakt uit het aminozuur tryptofaan (te vinden in eiwitrijke voedingsmiddelen). Desondanks is een voldoende inname van niacine via de voeding noodzakelijk om aan de behoeften van het lichaam te voldoen. Dierlijke bronnen: rood vlees, gevogelte en vis. Plantaardige bronnen: zilvervliesrijst, noten, peulvruchten (bijv. pinda’s) en zaden.

Energie en cellulair metabolisme:
Niacine functioneert als co-enzym in meer dan 400 reacties, meer dan enig ander vitamine-afgeleid co-enzym. De belangrijkste rol is als voorloper van twee essentiële co-enzymen: nicotinamide-adeninedinucleotide (NAD) en nicotinamide-adeninedinucleotidefosfaat (NADP). Beide moleculen zijn betrokken bij het metabolisme en de energieproductie van het lichaam.
DNA-herstel en cellulaire integriteit:
NAD is nodig voor enzymen die betrokken zijn bij cruciale cellulaire functies, waaronder het behoud van de integriteit van het genoom en DNA-herstelmechanismen. Een voldoende aanvoer van niacine is essentieel voor een gezonde celwerking en regeneratie.
Functie van het zenuwstelsel en het spijsverteringsstelsel:
Niacine is nodig om een gezond zenuwstelsel te behouden, draagt bij aan een normale psychologische functie en aan de vorming van neurotransmitters. Het is ook essentieel voor de normale werking van het spijsverteringsstelsel en de slijmvliezen.

The recommended daily intake is expressed in Niacin Equivalents (NE)/ megajoule (MJ), where 1NE = 1 mg of Niacin or 60 mg of Tryptophan. a moderately active child aged 4-6 with an average energy need of about 6 MJ would require approximately 8 mg of niacin per day.

Tekort:
Ernstig niacine- en/of tryptofaantekort (Trp) leidt tot verschillende klinische symptomen, waaronder diarree, dermatitis en dementie, samen bekend als “pellagra” of “de drie D-ziekte”. Niacine komt in veel voedingsmiddelen voor, waardoor een tekort in ontwikkelde landen zeldzaam is.

Overdosering:
Een overdosis niacine (ongeveer 3 gram per dag) kan ernstige levertoxiciteit veroorzaken, variërend van een lichte verhoging van leverenzymen tot acuut leverfalen. Klinische verschijnselen zijn onder andere vermoeidheid, misselijkheid en braken.

Inositolhexanicotinaat

Hrubša, M., Siatka, T., Nejmanová, I., Vopršalová, M., Kujovská Krčmová, L., Matoušová, K.,Oemonom. (2022). Biological properties of vitamins of the B-complex, part 1: Vitamins B1, B2, B3, and B5. Nutrients, 14(3), 484.

Gasperi, V., Sibilano, M., Savini, I., & Catani, M. V. (2019). Niacin in the central nervous system: An update of biological aspects and clinical applications. International Journal of Molecular Sciences, 20(4), 974.

Vitamine B5

Vitamine B5, of pantotheenzuur, is een wateroplosbare vitamine die essentieel is voor het metabolisme. De naam komt van het Griekse woord "panthos", wat "overal" betekent en de wijdverspreide aanwezigheid in voedsel weerspiegelt. Het komt veel voor in voedingsmiddelen, waardoor een tekort zeldzaam is. Rijke bronnen zijn onder andere: Dierlijke bronnen: vlees, eieren, melk, kaas en koninginnengelei (een van de rijkste natuurlijke bronnen). Plantaardige bronnen: volkoren granen, peulvruchten, noten, gist, paddenstoelen, avocado, aardappelen en kruisbloemige groenten (broccoli, bloemkool). Opmerking over verwerking: Het malen van granen kan het gehalte met 50-88% verminderen. Hoewel pantotheenzuur hittebestendig is bij optimale pH-niveaus, kunnen aanzienlijke verliezen (15-50% in vlees/vis) optreden door uitloging in kookvloeistoffen, vooral tijdens koken.

Vitamine B5 neemt actief deel aan talrijke katabole (energie vrijmakende) en anabole (biosynthese) reacties. Het is essentieel voor de synthese van vetzuren, cholesterol, steroïde hormonen, acetylcholine (een belangrijke neurotransmitter) en galzuren.

Bij kinderen is de aanbevolen dagelijkse dosis 4–5 mg.

Tekort:
Een tekort aan vitamine B5 is over het algemeen zeldzaam en komt meestal voor samen met meerdere voedingsdeficiënties bij ernstige ondervoeding. Veelvoorkomende symptomen zijn vermoeidheid, prikkelbaarheid, slaapstoornissen en gastro-intestinale klachten.

Overdosering:
Er is geen aanvaardbare bovengrens voor de inname van pantotheenzuur vastgesteld, omdat er geen meldingen zijn van nadelige effecten bij normale inname via voeding of supplementen. Zeer hoge doses kunnen lichte maag-darmklachten en diarree veroorzaken.

Pantethine

Yoshii, K., Hosomi, K., Sawane, K., & Kunisawa, J. (2019). Metabolism of dietary and microbial vitamin B family in the regulation of host immunity. Frontiers in Nutrition, 6, 434971.

Hrubša, M., Siatka, T., Nejmanová, I., Vopršalová, M., Kujovská Krčmová, L., Matoušová, K., Javorská, L., Macáková, K., Mercolini, L., Remião, F., Máťuš, M., Mladěnka, P., & on behalf of the OEMONOM. (2022). Biological properties of vitamins of the B-complex, part 1: Vitamins B1, B2, B3, and B5. Nutrients, 14(3), 484.

Vitamine B6

Vitamine B6 is een wateroplosbare vitamine uit het B-complex, ook bekend als pyridoxine. Omdat het een wateroplosbare vitamine is, slaat het lichaam geen grote hoeveelheden op, waardoor een regelmatige inname via de voeding noodzakelijk is. Belangrijke bronnen van vitamine B6 zijn: Dierlijke bronnen: runderlever, tonijn, zalm en gevogelte. Plantaardige bronnen: kikkererwten, aardappelen (en andere zetmeelrijke groenten), verrijkte ontbijtgranen en bananen. Vitamine B6 is hittebestendig en bewerkingsstappen zoals koken of bakken beïnvloeden het gehalte niet aanzienlijk.

Metabolisme:
Vitamine B6 is essentieel voor meer dan 100 enzymatische reacties, voornamelijk betrokken bij het eiwitmetabolisme. Het helpt bij de afbraak van eiwitten, vetten en koolhydraten en zet deze om in bruikbare energie.
Hersenen en zenuwfunctie:
Pyridoxine is cruciaal voor de ontwikkeling en werking van de hersenen, waaronder de productie van neurotransmitters zoals serotonine (die de stemming reguleert) en noradrenaline (die het lichaam helpt reageren op stress).
Vorming van rode bloedcellen:
Vitamine B6 is nodig voor de vorming van rode bloedcellen en voor het behouden van normale niveaus van het aminozuur homocysteïne, dat bij verhoogde waarden in verband wordt gebracht met een verhoogd risico op hartziekten.

Voor kinderen beveelt de EFSA een dosis tussen 0,6 mg en 0,9 mg per dag aan.

Tekort:
Een tekort aan vitamine B6 komt zelden voor, maar kan samen optreden met tekorten aan andere B-vitamines. Symptomen kunnen onder andere microcytaire anemie, seborrhoïsche dermatitis, verwardheid en een verzwakt immuunsysteem omvatten.

Overdosering:
Een overdosis vitamine B6 kan het zenuwstelsel beïnvloeden en branderige en tintelende sensaties veroorzaken, wat kan leiden tot perifere neuropathie.

Pyridoxal-5’-fosfaat

Stach, K., Stach, W., & Augoff, K. (2021). Vitamin B6 in health and disease. Nutrients, 13(9), 3229.

Mooney, S., Leuendorf, J.-E., Hendrickson, C., & Hellmann, H. (2009). Vitamin B6: A long known compound of surprising complexity. Molecules, 14(1), 329–351.

Parra, M., Stahl, S., & Hellmann, H. (2018). Vitamin B₆ and its role in cell metabolism and physiology. Cells, 7(7), 84.

Vitamine B12

Vitamine B12, ook bekend als cobalamine, is een wateroplosbare vitamine die essentieel is voor de menselijke gezondheid. Een gezonde darm absorbeert normaal gesproken ongeveer 50 % van de totale inname van vitamine B12. Het komt van nature bijna uitsluitend voor in voedingsmiddelen van dierlijke oorsprong; veel voedingsmiddelen worden echter verrijkt met toegevoegde vitamine B12 om het risico op een tekort bij veganistische en vegetarische populaties te verminderen. Voedselverwerkingstechnieken die kunnen bijdragen aan de afbraak van vitamine B12 in voeding zijn onder andere pasteurisatie, verhitting, inblikken en bestraling.

Gezondheid van het zenuwstelsel:
Vitamine B12 is een belangrijke cofactor voor de synthese van myeline (de beschermende laag rond zenuwvezels) en neurotransmitters, en zorgt voor een goede werking van het centrale en perifere zenuwstelsel.

Metabolisme:
Het neemt deel aan het cellulaire metabolisme en is essentieel voor het reguleren van homocysteïneniveaus. Lage B12-niveaus worden in verband gebracht met verhoogde homocysteïne, wat een risicofactor is voor cognitieve achteruitgang en depressie.

De EFSA beveelt voor kinderen een dagelijkse inname van vitamine B12 van 1,5–2,5 µg per dag aan.

Tekort:
Een tekort aan vitamine B12 kan vermoeidheid of zwakte veroorzaken. Dit zijn symptomen van megaloblastaire anemie, een kenmerkend teken van een vitamine B12-tekort.

Overdosering:
Er is geen aanvaardbare bovengrens voor de inname van vitamine B12 vastgesteld, omdat het risico op nadelige effecten uit voeding of supplementen bij gezonde personen laag is. De opnamecapaciteit van het lichaam is beperkt en het overschot wordt snel via de urine uitgescheiden.

5’-deoxyadenosylcobalamine

Abuyaman, O., Abdelfattah, A., Shehadeh-Tout, F., Deeb, A. A., & Hatmal, M. M. (2023). Vitamin B12 insufficiency and deficiency: A review of nondisease risk factors. Scandinavian Journal of Clinical and Laboratory Investigation, 83(8), 533–539.

Markun, S., Gravestock, I., Jäger, L., Rosemann, T., Pichierri, G., & Burgstaller, J. M. (2021). Effects of vitamin B12 supplementation on cognitive function, depressive symptoms, and fatigue: A systematic review, meta-analysis, and meta-regression. Nutrients, 13(3), 923.

Foliumzuur

Foliumzuur is de synthetische (door de mens gemaakte) vorm van de natuurlijk voorkomende vitamine folaat (ook bekend als vitamine B9). Het is een wateroplosbare B-vitamine die een fundamentele rol speelt bij celdeling en groei. Het lichaam kan folaat niet zelf produceren, dus kinderen en volwassenen moeten het via hun voeding binnenkrijgen. Foliumzuur, de synthetische vorm, wordt beter door het lichaam opgenomen dan het natuurlijke folaat dat in voeding voorkomt (tot 85 % opname tegenover ongeveer 50 %). Deze hoge biologische beschikbaarheid is de reden waarom veel landen verrijking met foliumzuur verplicht stellen in basisgraanproducten zoals verrijkt brood, meel, ontbijtgranen, pasta en rijst. Foliumzuur komt voor in plantaardige en dierlijke bronnen. Plantaardige bronnen: spinazie, boerenkool en bladkool, citrusvruchten, erwten en linzen. Dierlijke bronnen: lever.

Groei en celdeling:
Folaat is essentieel tijdens perioden van snelle groei en celdeling en daarom bijzonder belangrijk voor baby’s en kinderen. Het werkt als co-enzym bij éénkoolstofoverdrachten, die essentieel zijn voor de interne chemische processen van het lichaam. Een van de belangrijkste functies is de synthese en reparatie van genetisch materiaal, noodzakelijk voor de vorming en replicatie van alle cellen.
Synthese van DNA en RNA:
Folaat is onmisbaar voor de opbouw van DNA, de genetische blauwdruk van het lichaam. Dit maakt het essentieel voor de ontwikkeling van de foetus, baby’s en kinderen.
Vorming van rode bloedcellen:
Folaat is nodig om gezonde rode bloedcellen te produceren, die zuurstof door het hele lichaam vervoeren.
Eiwitmetabolisme:
Het werkt nauw samen met vitamine B12 om de afbraak en het gebruik van eiwitten te reguleren en speelt een belangrijke rol bij de omzetting van het aminozuur homocysteïne in methionine. Hoge homocysteïnespiegels worden in verband gebracht met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten.
Ontwikkeling van hersenen en zenuwstelsel:
Een adequate inname van folaat is essentieel voor de groei en werking van de hersenen, ondersteunt het centrale zenuwstelsel en beïnvloedt stemming en cognitieve functies bij kinderen.

De aanbevolen dagelijkse dosis biotine voor kinderen ligt tussen 110 en 160 µg per dag.

Tekort:
Een folaattekort kan optreden door een slecht dieet, malabsorptieproblemen (zoals coeliakie) of bepaalde medicijnen. Omdat folaat essentieel is voor celdeling, treft een tekort vooral snel delende cellen (bloedcellen en cellen die de darm bekleden). Een gebrek aan folaat kan leiden tot megaloblastaire anemie, diarree, verlies van eetlust, slechte groei en ontwikkelingsachterstanden.

Overdosering:
Er is een aanvaardbare bovengrens voor inname (UL) vastgesteld van 300–600 µg per dag voor foliumzuur (de synthetische vorm) uit verrijkte voedingsmiddelen en supplementen. Voor folaat dat van nature in voeding voorkomt is geen UL vastgesteld, omdat er geen bewijs is van nadelige effecten door consumptie van natuurlijke voedselbronnen. De zorg bij een te hoge inname van foliumzuur is dat het een vitamine B12-tekort kan maskeren. Hoge doses foliumzuur kunnen de anemie corrigeren die wordt veroorzaakt door een B12-tekort.

Pteroylmonoglutaminezuur

Panda, P. K., Sharawat, I. K., Saha, S., Gupta, D., Palayullakandi, A., & Meena, K. (2024). Efficacy of oral folinic acid supplementation in children with autism spectrum disorder: A randomized double-blind, placebo-controlled trial. European Journal of Pediatrics, 183(11), 4827–4835.

Zhang, S., Yang, M., Hao, X., Zhang, F., Zhou, J., Tao, F., & Huang, K. (2023). Peri-conceptional folic acid supplementation and children's physical development: A birth cohort study. Nutrients, 15(6), 1423.

Williams, B. A., McCartney, H., Singer, J., Devlin, A. M., Vercauteren, S., Amid, A., Wu, J. K., & Karakochuk, C. D. (2025). Folic acid supplementation in children with sickle cell disease: A randomized double-blind noninferiority cross-over trial. American Journal of Clinical Nutrition, 121(4), 910–920.

Vitamine K1

Vitamine K1, chemisch bekend als fyllochinon (of fytomenadion/phytonadion), is de natuurlijke plantaardige vorm van vitamine K. Het is een vetoplosbare vitamine die essentieel is voor het menselijk lichaam. K1 is de belangrijkste vorm van vitamine K in de menselijke voeding en maakt ongeveer 75–90 % van de totale inname uit. De biologische beschikbaarheid is echter laag. Daarnaast is vitamine K1 zeer gevoelig voor daglicht en fluorescent licht. De belangrijkste bronnen van vitamine K1 zijn groene bladgroenten zoals boerenkool, spinazie, snijbiet, peterselie, broccoli en spruitjes.

Bloedstolling:
Vitamine K wordt traditioneel geassocieerd met zijn rol in de bloedstollingscascade. Het is nodig voor de posttranslationele modificatie van zeven eiwitten die bij dit proces betrokken zijn.
Verkalking van weefsels:
Vitamine K1 neemt deel aan de verkalking van bindweefsel, een fysiologisch noodzakelijk proces in botten. Als gevolg van beide functies is het direct gerelateerd aan de cardiovasculaire gezondheid.

De aanbevelingen voor dagelijkse inname variëren per leeftijd. Bij kinderen ligt de aanbevolen dosis tussen 20 en 30 µg per dag.

Tekort:
Een tekort komt zelden voor bij gezonde kinderen en volwassenen, omdat vitamine K1 in veel voedingsmiddelen voorkomt. Pasgeborenen en kinderen met darmaandoeningen hebben een grotere kans op een vitamine K1-tekort door problemen met de opname. Het belangrijkste symptoom is ongecontroleerde bloeding (hemorragie) als gevolg van verminderde bloedstolling.

Toxiciteit:
Voor vitamine K1 uit voeding of supplementen is geen aanvaardbare bovengrens voor de inname vastgesteld. Dit betekent dat, op basis van het huidige bewijs, hoge innames van vitamine K1 niet bekend staan om schadelijke gezondheidseffecten te veroorzaken.

Menachinon

Tsugawa, N., & Shiraki, M. (2020). Vitamin K nutrition and bone health. Nutrients, 12(7), 1909.

Booth, L. S.(2012). Vitamin K: food composition and dietary intakes. Food & nutrition research, 56(1), 5505.

Mladěnka, P., Macáková, K., Kujovská Krčmová, L., Javorská, L., Mrštná, K., Carazo, A., Protti, M., Remião, F., Nováková, L., & OEMONOM researchers and collaborators. (2022). Vitamin K—Sources, physiological role, kinetics, deficiency, detection, therapeutic use, and toxicity. Nutrition Reviews, 80(4), 677–698.

Vitamine E

Vitamine E is een vetoplosbare vitamine en een veelgebruikt voedingssupplement voor de algemene gezondheid. Het is een van de belangrijkste onderdelen van het antioxidatieve verdedigingssysteem van cellen en wordt uitsluitend via de voeding verkregen. Vitamine E is een verzamelnaam voor acht verschillende vetoplosbare verbindingen van plantaardige oorsprong. Deze verbindingen worden onderverdeeld in twee groepen, elk met vier varianten: tocoferolen en tocotriënolen. De belangrijkste en meest actieve vorm van vitamine E in het menselijk lichaam is α-tocoferol. Vitamine E komt vaak voor in plantaardige bronnen zoals groene bladgroenten, volkoren granen, noten, zaden, plantaardige oliën (zoals olijfolie) en avocado’s.

Antioxidatieve bescherming:
Als bekende antioxidant beschermt α-tocoferol cellen tegen oxidatieve stress en schade veroorzaakt door vrije radicalen.
Cellulaire integriteit en immuniteit:
Het is essentieel voor het behoud van cellulaire integriteit en ondersteunt de werking van het immuunsysteem.
Bloedgezondheid:
Vitamine E kan overmatige bloedplaatjesaggregatie voorkomen, wat verband houdt met atherosclerose. Dit gebeurt door de productie van prostaglandinen zoals tromboxaan te helpen verminderen, die ervoor zorgen dat bloedplaatjes samenklonteren.
Regulatie:
α-tocoferolen zijn ook betrokken bij andere processen zoals celsignalering en genexpressie.

Bij kinderen is de aanbevolen dagelijkse dosis 9 mg per dag.

Tekort:
Een symptomatisch tekort is zeldzaam, maar kan voorkomen. Het kan het gevolg zijn van een verworven of erfelijke aandoening die de opname belemmert. Het klassieke klinische teken van een tekort is neurologische disfunctie en veranderingen in het gezichtsvermogen.

Overdosering:
Vitamine E heeft een relatief lage toxiciteit, maar hoge doses supplementen kunnen potentiële risico’s met zich meebrengen. Toxiciteit kan zich uiten in interferentie met andere vetoplosbare vitamines, met name met de werking van vitamine K, wat kan leiden tot ernstige bloedingsproblemen. Daarnaast kan een hoge dosis vitamine E onder bepaalde omstandigheden als pro-oxidant werken, vooral wanneer het lichaam het niet voldoende kan recyclen met behulp van andere antioxidanten zoals vitamine C.

Tocotriënol tocoferol

Xiong, Z., Liu, L., Jian, Z., Ma, Y., Li, H., Jin, X., Liao, B., & Wang, K. (2023). Vitamin E and multiple health outcomes: An umbrella review of meta-analyses. Nutrients, 15(15), 3301.

Shahidi, F., Pinaffi-Langley, A. C. C., Fuentes, J., Speisky, H., & de Camargo, A. C. (2021). Vitamin E as an essential micronutrient for human health: Common, novel, and unexplored dietary sources. Free Radical Biology and Medicine, 176, 312–321.

Kaye, A. D., Thomassen, A. S., Mashaw, S. A., MacDonald, E. M., Waguespack, A., Hickey, L., & Hickey, L. C. (2025). Vitamin E (α-tocopherol): Emerging clinical role and adverse risks of supplementation in adults. Cureus, 17(2), e78679.

Biotine

Biotine, ook bekend als vitamine B7 (of soms vitamine H), is een wateroplosbare B-vitamine die essentieel is voor de menselijke gezondheid en een krachtige micronutriënt die talrijke fundamentele metabolische processen ondersteunt. Omdat het lichaam het niet zelf kan synthetiseren, moet het via de voeding worden verkregen. Biotine komt voor in een grote verscheidenheid aan voedingsmiddelen, meestal in lage concentraties. Het is beschikbaar in zowel dierlijke als plantaardige bronnen. Dierlijke bronnen: lever, eigeel en melk. Plantaardige bronnen: volkoren granen, soja, noten, avocado’s en zaden.

Gluconeogenese en vetzuursynthese:
Een van de belangrijkste functies van biotine is zijn rol als co-enzym voor carboxylase-enzymen. Deze enzymen zijn belangrijke schakels in het metabolisme en helpen niet-koolhydraatbronnen (zoals aminozuren) om te zetten in glucose, de belangrijkste brandstof voor het lichaam en de hersenen. Biotine draagt ook bij aan de synthese van vetzuren die het lichaam nodig heeft.
Aminozuurkatabolisme:
Biotine helpt bij de afbraak van vertakte aminozuren, die de bouwstenen van eiwitten vormen.
Haar, huid en nagels:
Biotine ondersteunt de structuur van keratine, een fundamenteel eiwit waaruit haar, huid en nagels bestaan.
Zenuwstelsel:
Het is noodzakelijk voor een goede werking van het centrale en perifere zenuwstelsel. Hoge doses biotine worden onderzocht vanwege hun mogelijke rol bij bepaalde progressieve neurologische aandoeningen.

De aanbevolen dagelijkse dosis biotine voor kinderen is 25 µg per dag.

Tekort:
Een biotinetekort is zeldzaam bij gezonde mensen die een gevarieerd dieet volgen. Het kan echter voorkomen bij personen die langdurig parenterale voeding krijgen zonder supplementatie, bij mensen met de genetische aandoening biotinidase-deficiëntie, of door langdurige consumptie van rauw eiwit (dat avidine bevat, een eiwit dat biotine bindt). Veelvoorkomende symptomen van een biotinetekort zijn haaruitval, conjunctivitis en dermatitis.

Overdosering:
Er is geen aanvaardbare bovengrens voor de inname van biotine vastgesteld vanwege het gebrek aan bewijs voor nadelige gezondheidseffecten bij hoge doses bij mensen. Biotine wordt over het algemeen als veilig beschouwd, zelfs in hoge hoeveelheden.

D-biotine

Stokke Solvik, B., & Strand, T. A. (2024). Biotin: A scoping review for Nordic Nutrition Recommendations 2023. Food & Nutrition Research, 68.

Mock, D. M. (2017). Biotin: From nutrition to therapeutics. Journal of Nutrition, 147(8), 1487–1492.

Sakurai-Yageta, M., & Suzuki, Y. (2024). Molecular mechanisms of biotin in modulating inflammatory diseases. Nutrients, 16(15), 2444.